Waarom niemand ooit dezelfde donut ziet (en hoe dat inzicht je kan bevrijden).

‘We zien de dingen niet zoals zij zijn, maar zoals wij zijn.’

Een bekende en rake uitspraak van schrijfster Anaïs Nin, die ik wil gebruiken als vertrekpunt voor een uitermate belangrijk verhaal over…

… een donut.


Ik zal het je even voorkauwen.

Stel, er ligt een donut op een wit schoteltje.

Goudbruin, beetje suiker erop, simpel verhaal.

Zie je ‘m voor je?

Zie je ‘m liggen?

Mooi.

Een donut is op zich een vrij neutraal ding, een weinig spectaculair deegproduct, maar is dat ook onze directe ervaring?

Wat betekent zo’n donut nou eigenlijk, wat doet hij met ons, en wat voelen we als we ‘m zien?

Laten we wat toeschouwers introduceren.

Jouw donut is niet de mijne.

Je staat er misschien niet dagelijks bij stil, maar niemand heeft dezelfde ervaring van het leven, en dat geldt dus ook voor de zojuist geïntroduceerde donut op het witte schoteltje.

Neem bijvoorbeeld de bakker.

Hij bekijkt de donut met een professioneel oog en denkt ‘hmmm, niet lang genoeg doorgebakken, iets te veel suiker, niet echt een topproduct’. En dat is precies wat hij voelt als hij ernaar kijkt: een wat middelmatige poging.

Hij is niet echt onder de indruk.

Nee dan de suikerverslaafde diëter, de jojo koningin.

Zij ziet niet zomaar een donut, maar een directe, verboden fix voor haar intense verlangen. Een ware, eetbare schat waar ze onmiddelijk en wel NU haar tanden in wil zetten. Een goudgele, heimelijke belofte die ze al kan proeven door eraan te denken, maar ook een dubieuze calorieënbom.

Alleen al kijken naar de donut doet bijna pijn en verscheurt haar beleving, maar ze houdt vol.

Of neem de jongen die ooit 12 donuts pikte en ze allemaal in één keer opat.

En er doodziek van werd.

Voor hem is het geen doorsnee donut, maar een walgelijk zoet ding, een schrijnende en misselijk makende herinnering aan een stiekeme middag die eindigde in bed en mét huisarrest.

Of, laten we het wat extremer maken: wat te denken van de Moslim fundamentalist die alles uit de VS beschouwt als duivels en inferieur?

Hij ziet geen donut, geen onschuldig voedingsmiddel met een gat erin, maar een door en door slecht product uit een in en in slecht land.

De donut zien is de donut intens haten.

En dan heb je nog de persoon die, tja, gewoon weinig heeft met donuts (harde worst en kaas zijn echter een heel ander verhaal!).

Donuts boeien ‘m niet.

Hij zal ‘m nauwelijks een blik waardig gunnen.

Zijn ervaring is volkomen neutraal.

En daar staan we dan.

Zelfde donut, vijf verschillende ervaringen.

De figuren die ik zojuist beschreef hebben niet alleen stuk voor stuk een totaal ander idee bij de donut: ze zíen hierdoor ook letterlijk allemaal een ander ding liggen.

Want wat we denken over iets, projecteren we op de wereld zodat we ons idee zonder vertraging en in realtime keurig teruggekaatst krijgen.

Het is een en al subjectiviteit die we verwarren met de werkelijkheid.

We zijn zó vertrouwd met onze persoonlijke ideeën over alles om ons heen, dat we ze als 100% waar en universeel ervaren, en ons niet realiseren dat ze net zo gekleurd zijn als het wereldbeeld van een willekeurige vreemdeling naast ons in de tram.

‘We zien de dingen niet zoals zij zijn, maar zoals wij denken’, parafraseer ik Anaïs Nin even.

Afhankelijk van wie ernaar kijkt (met een persoonlijke geschiedenis en unieke voorkeuren en een eigen agenda en ervaringen), is het een middelmatige, gevaarlijke, smerige, verleidelijke of juist totaal niet interessante donut.

En dat kan ook nog ‘ns per persoon en per dag variëren, want de donut die er nu nog gruwelijk lekker uitziet in jouw ogen, verliest zijn glans compleet nadat je er tien achter elkaar hebt gegeten.

We zien we wereld niet zoals hij is, maar hoe wij erover denken.

We zien niet de donut: we zien ons verháál over de donut.

En dat… is het verschil tussen hemel en hel.

Geen direct effect.

Dat we niet de buitenwereld voelen, maar onze hoogstpersoonlijke ideeën erover, heeft enorme consequenties op het moment dat je dat écht inziet.

Het betekent namelijk dat er niets is wat ons direct beïnvloedt, dat er niets is wat ons rechtstreeks een specifiek gevoel geeft, maar dat het altijd ons innerlijke verhaal erover is dat de ervaring veroorzaakt.

We ervaren nooit de donut, de politicus, het weer of de voetbalwedstrijd: we ervaren ons verhaal erover. En daar zijn we ons eigenlijk zelden van bewust.

In werkelijkheid zijn er geen vervelende buurmannen en geen enge films, er is geen kutweer, files zijn niet verschrikkelijk, en regen is geen probleem.

Noch maandagen.

Alles is neutraal… tot wij het ‘besmetten’ met onze ideeën, onze meningen, onze in jaren opgespaarde en uitgeharde kijk op de wereld.

Het is onze persoonlijke, unieke, innerlijke betekenis die we voelen, niet de situatie waarvan we denken dat die het gevoel veroorzaakt.

Een donut (of file of film of regenbui of baas of belastingaangifte of Zwarte Piet) scheidt geen emotie-moleculen af die door onze huid dringen en zo via de bloedbaan onze hersenen penetreren, en op die manier een gevoel veroorzaken.

Het werkt nooit van buiten naar binnen, maar is een inside job: we voelen alleen maar wat we denken, niet wat er ís.

Niets maar dan ook niets ter wereld kan ons een gevoel geven… als we er op dat moment geen mentale betrokkenheid bij hebben, als we er geen idee over hebben, als we er zonder mening naar kijken en er niet op de een of andere manier iets van vinden.

En dat betekent dat niets buiten ons een direct effect heeft op onze ervaring.

Het betekent dat een sigaret of glas wijn ons niet kan verleiden.

Dat ontslag ons niet in de put kan helpen, en werk ons geen stress kan geven.

Dat verlies van Oranje ons geen kutbui kan bezorgen, dat een vakantie op een tropisch eiland niet onvergetelijk geweldig is, en dat de toekomst niet eng is… ténzij we een idee hebben over hoe de wereld precies in elkaar zit en hoe dingen moeten lopen, en we de realiteit daarop afrekenen.

Het betekent dat een slechte jeugd je niet depressief kan maken (de herinnering eraan wel, want dat vermogen heeft een gedachte als we het systeem niet snappen en alles wat we denken serieus en persoonlijk nemen).

Dat spreken in het openbaar niet eng is, dat een trein die te laat komt je niet opfokt, en dat je schoonmoeder geen wandelende ramp is.

En het betekent voorál dat we niet, echt NOOIT, meer bang hoeven te zijn voor of onzeker over de buitenwereld en externe gebeurtenissen, en dus ook kunnen stoppen met alles in ons leven krampachtig in stand willen houden, als een veilig maar instabiel bouwwerk dat continu beschermd moet worden.

Want hoe we élke situatie waar en wanneer dan ook beleven, is het gevolg van gedachten die met behulp van onze zintuigen een totaalervaring verzorgen.

Een intern theater, een onweerstaanbare, innerlijke show.

Zonder gedachten geen enkele ervaring.

Zonder meningen geen problemen.

Zonder overtuigingen geen eindeloos mentaal geworstel.

Voelt wat we denken realistisch? Abso-fucking-lutely! Zeker weten!

Maar dat maakt het nog geen realiteit.

Een nachtmerrie voelt ook volkomen echt en fysiek rijk (inclusief zweten en hartkloppingen), en dat geldt eveneens voor een film waar je helemaal in zit, een boek dat je grijpt en niet meer loslaat, een schijnbaar respectloos appje van iemand of een willekeurige en ongevraagde herinnering aan een gênante gebeurtenis op de lagere school, heel wat jaren geleden.

We kunnen op de meest onwaarschijnlijke momenten de meest bizarre dingen voelen, omdat we de meest bizarre dingen kunnen denken.

En hoe we dingen bekijken en inschatten en observeren, is 100% het resultaat van ideeën die van binnen tot leven komen, en zo ‘bewijzen’ wat je ziet.

Daarom kan één simpele, doorsnee donut bij vijf verschillende mensen ook vijf totaal verschillende gevoelens oproepen, en er voor die vijf verschillende mensen zelfs totaal verschillend uitzien (van goor tot goddelijk).

Het is slechts ons verhaal over de wereld dat bepaalt wat we zien, voelen, ruiken, proeven en horen, niet de wereld zélf.

Dat verklaart waarom de ene persoon helemaal gek kan zijn van Frans Bauer, en de ander er gek van kan wórden.

Daarom zijn kerklokken voor veel mensen een welkome oproep tot vredige bezinning in de nabijheid van gelijkgestemden, en voor anderen een regelrecht gekmakend complot tegen onze welverdiende zondagsrust.

Zelfde geluid, compleet andere ervaring.

Zelfde donut, totaal andere beleving.

Jouw verhaal, jouw gevoel.

Ongekende vrijheid.

Vroeger, toen ik nog obsessief en dagelijks dronk, zag ik niet zomaar een bierflesje als ik een bierflesje zag.

Ik zag verlossing, een stelpen van mijn diepe psychologische dorst, een grandioze mogelijkheid tot vluchten, een wereld vol veranderd bewustzijn waarin ik meer durfde dan normaal en meer aankon dan gemiddeld.

Ik keek naar het flesje en zag feesten, zon, uitbundigheid, plezier, lachen, vergetelheid.

En zo kreeg elk biertje een glans en betekenis die het van zichzelf niet heeft, maar die ik er wel degelijk in herkende, en daardoor voelde.

Daarom was het voor mij ook zo vreemd om te concluderen dat andere mensen dat niet hadden: zij zagen toch óók wel hoe aantrekkelijk lekker beslagen en fris het eruitzag?!

Ik weet inmiddels dat geen enkel biertje dat ik in de winkel of op een zonovergoten terras zie, mij een gevoel kan geven. Nooit.

Het (ENORME) misverstand is weg, de spanning opgelost.

En vanuit dezelfde wijsheid word ik ook niet meer boos in het verkeer als reactie op andermans gedrag, of als de tram te laat komt, of wanneer iets anders niet helemaal loopt zoals ik graag had gewild.

Er is vrijwel (want ik ben nog lang geen wereldkampioen in het herkennen) niets meer dat ik de schuld geef van mijn gevoelens, want zo werkt het simpelweg niet, en dat geeft een ongekende vrijheid.

Onze emoties zijn een inside job, altijd en zonder uitzondering, en worden niet van buitenaf opgedrongen, geïnjecteerd of ingestraald.

We voelen wat we denken, en soms vind ik een donut er geweldig uitzien en wil ik ‘m naar binnen proppen, en soms boeit hij me voor geen meter.

Maar ik neem het hoe dan ook nooit meer persoonlijk.


Never the same.

Never the same.

13/04/2020
Geen paniek!

Geen paniek!

23/03/2020